Şırnak, Güneydoğu Anadolu'nun tarihî açıdan en zengin şehirlerinden biridir. Cizre'nin kadim yapıları, İdil'in Süryani mirası, Kasrik çevresindeki tarihî eserler ve Silopi'deki arkeolojik alanlar ilin çok katmanlı geçmişini ortaya koymaktadır.
Şırnak'ta tarihî yerler denildiğinde ilk akla gelen bölge Cizre'dir. Ancak ilin tarihî mirası yalnızca Cizre ile sınırlı değildir. Farklı ilçelerde camiler, medreseler, türbeler, köprüler, kiliseler ve arkeolojik alanlar bulunmaktadır. ([sirnak.ktb.gov.tr](https://sirnak.ktb.gov.tr/TR-56443/korunan-alanlar.html))
Cizre, Şırnak'ın tarihî mirasının en yoğun bulunduğu ilçedir. Tarih boyunca önemli ticaret yolları üzerinde bulunan şehir; camileri, medreseleri, surları ve geleneksel yapılarıyla dikkat çekmektedir. ([sirnak.ktb.gov.tr](https://sirnak.ktb.gov.tr/TR-56444/2004-yili-hakkari--ve-sirnak-illeri-yuzey-arastirmasi.html))
Cizre Ulu Camii, şehrin en önemli tarihî yapılarından biridir. Yapı farklı dönemlerde geçirdiği onarımlarla günümüze ulaşmıştır. Üzerindeki kitabeye göre caminin 1155-1156 yıllarında inşa edildiği belirtilmektedir.
Caminin tarihî kapısı ve ejder biçimli kapı tokmakları ise Cizre'nin sanat tarihi açısından en dikkat çekici eserleri arasındadır. Tarihî kapı günümüzde İstanbul Türk ve İslam Eserleri Müzesi'nde sergilenmektedir. ([sirnak.ktb.gov.tr](https://sirnak.ktb.gov.tr/TR-372112/cizre-ulu-camii.html))
Kırmızı Medrese, Cizre'nin en bilinen tarihî yapılarından biridir. Şehrin batısındaki sur kalıntıları üzerine inşa edilen yapı, kırmızı tuğlaları nedeniyle bu isimle anılmaktadır.
Cizre Beyliği döneminde II. Han Şeref Bey tarafından 14. yüzyılda yaptırıldığı belirtilen medrese, döneminde önemli bir eğitim kurumu olarak kullanılmıştır. Yapının güney bölümünde Şeyh Ahmed El-Cezeri'nin türbesi bulunmaktadır. ([sirnak.ktb.gov.tr](https://sirnak.ktb.gov.tr/TR-383184/kirmizi-medrese---cizre.html))
Fotoğraf: KediÇobanı — Wikimedia Commons — CC BY-SA 4.0
Abdaliye Medresesi, Cizre'nin tarihî surlarının yanında bulunan önemli yapılardan biridir. Günümüze medresenin mescit, türbe, medrese hücresi, giriş bölümü ve eyvan gibi bazı bölümleri ulaşmıştır.
Medresenin doğu tarafında Mem û Zin Türbesi bulunmaktadır. Mem û Zin hikâyesi, Cizre'nin edebî ve kültürel kimliğinin en önemli parçalarından biri olarak kabul edilmektedir. ([sirnak.ktb.gov.tr](https://sirnak.ktb.gov.tr/TR-372120/abdaliye-medresesi.html))
Cizre'deki Nuh Peygamber Türbesi, Şırnak'ın önemli inanç turizmi noktalarından biridir. Bölgedeki inanca göre Hz. Nuh'un burada medfun olduğuna inanılmaktadır.
Nuh Peygamber Türbesi'nin Cudi Dağı ile birlikte değerlendirilmesi, Cizre'nin inanç turizmindeki önemini artırmaktadır. Ancak Hz. Nuh'un mezarının burada bulunduğu bilgisi tarihsel ve arkeolojik olarak kesinleşmiş bir bulgu değil, bölgedeki inanç geleneğidir. ([sirnak.ktb.gov.tr](https://sirnak.ktb.gov.tr/TR-371290/inanc-turizm.html))
Cizre Surları, şehrin geçmişteki savunma sistemini gösteren önemli tarihî yapılardandır. Surların özellikle güney kesimlerinden bazı bölümler günümüze ulaşmıştır.
Cizre Kalesi ve İçkale de şehrin tarihî mirası içerisinde yer almaktadır. İçkale'nin bazı bölümleri askerî alan içerisinde bulunduğundan ziyaret koşulları ayrıca kontrol edilmelidir. ([sirnak.ktb.gov.tr](https://sirnak.ktb.gov.tr/TR-372077/cizre.html))
Kasrik Köprüsü, Şırnak merkez çevresindeki önemli tarihî yapılardan biridir. Kasrik Boğazı içerisinde bulunan köprü, bölgenin geçmişteki ulaşım ağını gösteren yapılardan biri olarak tescillenmiştir.
Kasrik çevresinde köprünün yanı sıra Kasrik Kalesi ve kaya kabartmaları gibi başka tarihî unsurlar da bulunmaktadır. ([sirnak.ktb.gov.tr](https://sirnak.ktb.gov.tr/TR-56443/korunan-alanlar.html))
İdil, Şırnak'ın çok kültürlü tarihini gösteren önemli ilçelerden biridir. İlçede geçmişten günümüze ulaşan Süryani kiliseleri bulunmaktadır.
Öğündük Kilisesi, Maraday Kilisesi ve Meryem Ana Kilisesi Şırnak'ın tescilli kültür varlıkları arasında yer almaktadır. Bu yapılar bölgenin farklı dinî ve kültürel topluluklara ev sahipliği yapan geçmişine ışık tutmaktadır. ([sirnak.ktb.gov.tr](https://sirnak.ktb.gov.tr/TR-56443/korunan-alanlar.html))
İdil'in Hendek köyünde bulunan Eski Hendek Harabeleri, Şırnak'ın tescilli tarihî alanlarından biridir. Harabeler, bölgedeki eski yerleşimlerin izlerini günümüze taşıması bakımından önemlidir. ([sirnak.ktb.gov.tr](https://sirnak.ktb.gov.tr/TR-56443/korunan-alanlar.html))
Silopi'deki Yeşiltepe Höyüğü, 1. derece arkeolojik sit alanı olarak tescillenmiştir. Höyükler, farklı dönemlerdeki yerleşimlerin üst üste birikmesiyle oluştuğu için bölgenin eski yerleşim tarihini araştırmak açısından önemlidir. ([sirnak.ktb.gov.tr](https://sirnak.ktb.gov.tr/TR-56443/korunan-alanlar.html))
Silopi'nin Görümlü Beldesi'ndeki tarihî köprü, ilçenin tescilli kültür varlıklarından biridir. Köprü, bölgenin geçmiş dönemlerdeki ulaşım ve yerleşim yapısını yansıtan tarihî eserlerden biri olarak öne çıkmaktadır. ([sirnak.ktb.gov.tr](https://sirnak.ktb.gov.tr/TR-56443/korunan-alanlar.html))
Fotoğraf: KediÇobanı — Wikimedia Commons — CC BY-SA 4.0
● Cizre Ulu Camii
● Kırmızı Medrese
● Abdaliye Medresesi ve Mem û Zin Türbesi
● Nuh Peygamber Türbesi
● Cizre Surları ve Kalesi
● Kasrik Köprüsü
● Kasrik Kalesi ve kaya kabartmaları
● İdil'deki tarihî Süryani kiliseleri
● Eski Hendek Harabeleri
● Yeşiltepe Höyüğü
● Görümlü Köprüsü
Sadece Cizre'nin tarihî merkezini görmek için bir gün yeterlidir. Şırnak'ın farklı ilçelerindeki tarihî yerleri de görmek isteyenler için 3 günlük bir gezi daha uygun olacaktır.
Özellikle Cizre, Şırnak merkez ve İdil'i farklı günlerde planlamak, yolculuğu daha rahat hale getirir. Silopi'deki tarihî noktalar da programa eklenebilir.
● Tarihî yapıların tamamının ziyarete açık olmadığını unutmayın.
● Aktif ibadet mekânlarında ziyaret kurallarına dikkat edin.
● Askerî alanlara ve girişe kapalı bölümlere girmeyin.
● Arkeolojik alanlardan herhangi bir parçayı almayın.
● Kırsal bölgelere gitmeden önce yol ve güncel güvenlik koşullarını kontrol edin.
Şırnak, tarihî mirası bakımından Güneydoğu Anadolu'nun dikkat çekici şehirlerinden biridir. Özellikle Cizre'deki Ulu Camii, Kırmızı Medrese, Abdaliye Medresesi, Mem û Zin Türbesi ve Nuh Peygamber Türbesi şehrin tarihî kimliğinin temel parçalarını oluşturur.
Bunun yanında Kasrik çevresi, İdil'in Süryani kiliseleri ve Silopi'deki arkeolojik alanlar Şırnak'ın tarihinin çok daha geniş bir coğrafyaya yayıldığını göstermektedir.
Şırnak'a yapacağınız gezide Cizre'yi merkeze alıp çevredeki tarihî noktaları da programa ekleyerek bölgenin farklı dönemlerden kalan kültürel mirasını keşfedebilirsiniz.
● Cizre Gezi Rehberi
● Cudi Dağı Gezi Rehberi
● Şırnak'ta Gezilecek Yerler
● Şırnak'ın Doğal Güzellikleri
● Güneydoğu Anadolu Bölgesi Gezi Rehberi
● T.C. Şırnak İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü
● Şırnak İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü – Korunan Alanlar
● Şırnak İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü – Cizre
● Wikimedia Commons – Görsel kaynakları